Cursus luchtvaartreglementering
Structuur in de luchtvaartadministratie &
Overzicht van de bestaande organismen

• Directoraat Generaal der Luchtvaart:
  • bepaalt de luchtvaartreglementering (code de l'air)
  • zorgt voor de vergunningen
• Regie der luchtwegen:
  • departement exploitatie van luchthavens (BIAC)
  • departement veiligheid:
  • AIS: AERONAUTICAL INFORMATION SERVICES
    • AIP
    • NOTAM
    • AIC
  • Meteo Service

 
AIR TRAFFIC SERVICE (ATS)
Zijn organismen die zorgen voor de veiligheid, de orde en snel verloop van air-traffic, waaronder:

 
Indeling van het luchtruim
Het luchtverkeer is ingedeeld in:

• IFR-verkeer: Instrumental Flight Rules: Verkeer dat louter op instrumenten kan vliegen.
• VFR-verkeer: Visual Flight Rules: Verkeer dat zicht nodig heeft om zich veilig door de lucht te verplaatsen.

Het luchtruim is ingedeeld in:

• Gecontroleerde ruimten: zowel IFR als VFR, de positie controle is permanent.
• Niet-gecontroleerde ruimten:alleen INFO en noodoproep service.

In belgië:

• FIR-Brussels (FLIGHT INFORMATION REGION)
  • gaande van grond tot FL 195
  • service wordt verleend door FIC voor de burgers
  • TCC voor de militairen
  • ATC in gecontroleerd gebied
• UIR-Brussels (UPPER INFORMATION REGION)
  • alles wat zich boven FIR bevind
  • service wordt verleend door Eurocontrol Maastricht
  • enkel toegelaten voor IFR-vluchten, vermits boven FL 190

 
Onderverdeling van het luchtruim
A. In klassen

 
FL 195 - FL 660 is sowieso klasse A.
Alle luchtruimten in de FIR-Brussels (onder FL 195), niet behorend tot A-B-C-D zijn automatisch klasse G.
Dus: A-B-C-D worden G buiten de uren van controle en activiteit.
Samengevat:
gecontroleerd luchtruim: klassen A-B-C-D-(E voor IFR) waar de controles gebeuren door:

• CTA controleren de
  • AWY = regio i/d vorm van een tunnel
  • TMA = regio meestal i/d buurt van een kruispunt voor verschillende AWY en in de buurt van één of meerdere luchthavens.
• CTR controleren
  • een zone (meestal boven een AIRPORT).

niet-gecontroleerd luchtruim: enkel info en noodoproepen als service, klassen (E voor VFR)-F-G.
 
B. Onderverdeling van het gecontroleerde luchtruim

• Onderkant valt samen met de bovenkant van de CTR
• Bovenkant valt samen met de opperregio v/d FIR (19500 ft),
  ofwel met de onderkant van de AWY

in België: boven de 4500 ft MSL steeds CTA.
Uitzondering: In de weekends en feestdagen wordt in bepaalde omstandigheden de maximale hoogte opgetrokken in bepaalde zones ten behoeve van de zwevers.
 

 
Service & Controle worden verleend door APP in de TMA.
Service & Controle worden verleend door ACC in de CTA.
 
C. Onderverdeling van het niet-gecontroleerde luchtruim
In de FIR-Brussels zijn dit alle gebieden buiten de CTR-TMA en CTA tussen de grond en 4500 ft MSL voor VFR vluchten.
Uitzondering: In de weekends en feestdagen wordt in bepaalde omstandigheden de maximale hoogte opgetrokken in bepaalde zones ten behoeve van de zwevers.
Er wordt wel service gegeven door FIC voor info en noodoproep.
Buiten deze zijn er nog diverse speciale zones:

*Sommige van deze zones zijn niet toegankelijk voor ULM's, maar gezien parapente, delta en swift luchtvaarttechnisch nog onder dezelfde noemer van de zwevers valt, gelden dezelfde regels als deze die de zweefvliegfederatie opgelegd krijgt.
Dit alles is terug te vinden in de AIP (RAC-5)
P: Verboden zonder toestemming of instructie van de ATC

• P1 en P2 = permanent verboden: Brussels stad/Laken
• P3 - P5 = enkel op sommige dagen:
  vb: Schaffen in de weekends en feestdagen is wel toegestaan.

D: Mogen betreden worden maar met een zeer grote attentie (info bij AIP-NOTAM-FIC).
R: Meestal oefenterrein van het leger. Betreden kan na toestemming van de ATC onder dewelke deze zich bevindt (Info bij AIP-RAC)
vb: Florennes
TRA:

• Zones waar militaire oefeningen plaatsvinden (AIP-NOTAM) gedurende een wel bepaalde tijd. Betreden mag na toestemming.
  vb: LFA (Low Flying Areas) oppassen: hier kan je laag vliegende tuigen ontmoeten.
• De speciaal voor de zweefvliegfederatie opgetrokken zones zijn ook TRA-zones. Deze zones zijn ongecontroleerd gebied en toegankelijk voor zwevers tijdens de activatie. Deze zones zijn dan in zekere zin restricted voor IFR verkeer, zijnde dat zowel IFR als VFR verkeer in een klasse G luchtruim moet instaan voor eigen separatie met ander verkeer.
  vb: TRA G 1, TRA G 2,..., TRA G 5

 

 
Algemene VFR regels
Voor parapente/delta/swift is enkel klasse E/F/G toegestaan. Gezien E en F in België niet voorkomen, betekent dit praktisch enkel klasse G.
Parapente, delta en swift vallen onder de reglementering van de zwevers dus VMC en VFR.

VMC condities zijn OK voor VFR en IFR vluchten.
IMC condities zijn alleen voor IFR vluchten.
In VMC is de piloot altijd verantwoordelijk voor mogelijke botsingen, zelfs al vliegt hij IFR. Dit zowel in gecontroleerd als in niet-gecontroleerd luchtruim.
Parapente-Delta-Swift
VMC dus VFR

• te onderscheiden
  • grote VMC: boven 3000 ft AMSL of 1000 ft SFC (naargelang welke van de twee de hoogste is.)
    • horizontaal zicht minstens 8 km (boven FL 100) of 5 km (onder FL 100)
    • wolkenafstand
      • horizontaal 1500 m
      • verticaal 300 m boven of onder de wolk
  • kleine VMC: van SFC tot 3000 ft MSL of 1000 ft SFC (naargelang welke van de twee de hoogste is.)
    • horizontaal zicht minstens 5 km (uitzonderingen in AIP)
    • verticaal zicht tot SFC
    • uit de wolken
• nooit 's nachts (zie nachtregeling)
• maximum hoogte in VFR is FL 190 maar in België onmogelijk voor parapente/delta/swift vermits deze moeten vliegen in niet gecontroleerd gebied (G-zone).
• minimum hoogten:
  • Congested areas (steden, agglomeraties, industriële complexen, groepen van personen)
    • 300 m boven het hoogste obstakel in een straal van 600 m rondom het obstakel.
      Deze hoogte moet meer zijn als er geen uitwijkmogelijkheden zijn. Dus dit hangt af van de wind en finesse.
  • Andere gebieden:
    • 150 m AGL en in een straal van 150 m van enig obstakel.
• formatie vliegen is niet toegestaan.
• er mag niets gedropt worden
• slepen van reclame is verboden
• het is verboden onvoorzichtig te vliegen. Acrobatie enkel boven de 2000 ft AGL maar niet boven agglomeraties, gecontroleerde zones, steden en groepen personen.

Dit alles geldt behalve indien een toelating werd verkregen van het Directoraat Generaal der Luchtvaart.
Nachtregeling in België:

altijd van 30' na SS tot 30' vóór SR

SS = SUNSET
SR = SUNRISE

Voorrangsregels
In de luchtvaart geldt als eerste prioriteit het vermijden van een botsing, eerder dan het opeisen van het voorrangsrecht. De voorgeschreven voorrangsregels bestaan erin op een eenduidige manier te gedragen op een nakende botsing. Dit komt neer op het volgende:

• Luchtvaartuigen dienen die afstand tot elkaar te houden zodat uitwijkmogelijkheid voor beide tuigen niet in gedrang komt.
• Het minst wendbare toestel heeft 'voorrang' de meer beweegbare vliegtuigen.
  • Wendbaarheid:
    • in hoogte en richting (motortoestellen)
    • in richting (zweeftoestellen)
    • noch in richting of hoogte (ballons)
    • Reddingshelicopters hebben vanzelfsprekend steeds voorrang tijdens de uitvoering van hun taak!
  • Snelheidsverschil geeft geen voorrangsrecht.
    • Parapente = delta = swift = zwever, zowel duo- als solo
  • Legervliegtuigen hebben geen voorrang op burgervliegtuigen, ook niet als ze in formatie vliegen
• Bij een nakende frontale botsing dienen beide toestellen naar rechts uit te wijken.
  • Het onderduiken van delta's kan een zeer gevaarlijke praktijk worden indien beide piloten dezelfde tactiek toepassen en alsnog op elkaar botsen.
• Indien twee trajecten convergent zijn heeft het van rechts komende toestel 'voorrang' en behoudt zijn richting. Het linkse toestel wijkt uit naar rechts en vliegt achter het ander toestel door.
• Een sneller vliegtuig haalt een trager toestel langs rechts in zonder het andere toestel zijn uitwijkmogelijkheid te ontnemen.

Uitzonderlijke reglementen onder zweeftoestellen (parapente/delta/swift/zwever):

• In THERMIEK: Allen dezelfde draairichting aanhouden. Wees hoffelijk en houdt rekening met toestellen die niet altijd even kort kunnen draaien. Onderhoud een minimale afstand.
• In SOARING: Toestellen die de bergflank aan hun rechterzijde hebben kunnen in principe langs daar niet uitwijken. Het frontaal afkomend toestel dient dan uit te wijken.
• Bij LANDEN: Voorrang aan diegene die aan het landen is. In de praktijk de laagste.
• Verticaal snelheidsverschil: Wanneer 2 toestellen boven elkaar vliegen en komen naar elkaar toe, omdat of het laagste toestel sneller stijgt of het hoogste toestel sneller daalt, heeft het laagste toestel prioriteit. Logisch, want de laagste piloot kan een deel van het luchtruim boven hem niet zien.
  Noot: Bij zwevers is dat net omgekeerd, zij hebben geen zicht onder hun cockpit.

 

 
Navigatie
Altimetrie

 
De hoogtemeter

Opmerking:
Het is duidelijk dat de luchtdrukken niet overal constant zijn. Dus over grotere afstanden al regelmatig de luchtdruk opgevraagd worden aan de ATC. Deze zullen de gemiddelde luchtdrukken doorgeven voor de te overvliegen zones.

• vb: bij het vliegen naar een laag drukgebied (door een front dat voorbijkomt) en de hoogtemeter ingesteld op 1030 mb, zijnde de luchtdruk op zeeniveau bij de passage boven A.

Flight Level (FL)
Is een hoogte tov isobaar 1013,2 mb

A & B: in beide gevallen vliegen we 1500 m AGL maar

• FL A = 5000 ft
• FL B = 2500 ft

Dus willen we blijven vliegen op FL 50 gaat de Height (AGL) vermeerderen met 2500 ft of komen op 7500 ft of 2250 m AGL.
 

Instelmogelijkheden van de hoogtemeter

opmerking:

• Hoogtemeter ingesteld op 0: dit geeft de luchtdruk ter plaatse, op de grond is dit de QFE
  Hieruit kunnen we de QNH gaan bepalen als de ELEVATION gekend is.
  • vb: Beauvechain
    • ELEVATION: 110 m
    • QFE: 1000 mb
    • QNH: 1000 mb + 12 mb = 1012 mb
      (110m / 9m/mb= 12,.. mb)
• Hoogtemeter ingesteld op QNH geeft de elevatie op de grond of de altitude eens in de lucht (AMSL).

Instelling van de hoogtemeter

1. Tot 3000 ft AGL: de hoogtemeterinstelling is vrij te kiezen
2. Boven 4500 ft AMSL: de hoogtemeterinstelling is t.o.v. 1013.2 mb met gebruik van FL
3. Daartussen: Hoogtemeter ingesteld op Regionale QNH

Flightlevels in de luchtvaartreglementering
De maximale vlieghoogte wordt al eens voorgesteld als bij voorbeeld: FL 55 EXCL (excluded). De hoogste te vliegen FL is dan FL 50, gezien de scheiding van de flight levels zijn per 500 ft.
Naargelang de vliegrichting en naargelang IFR of VFR vluchten, worden vluchten gesorteerd op bepaalde flight levels:

• FL is paar of onpaar.

  FL PAIR	60-80-100-120-...
  FL UNPAIR	50-70-90-110-...

• De windroos wordt ook verdeeld in 2 delen, nl OOST en WEST.
  Alles wat vliegt naar oost krijgt een FL UNPAIR.
  Alles wat vliegt naar west krijgt een FL PAIR.
• Alle IFR vluchten eindigen op een FL met 0
  Alle VFR vluchten eindigen op een FL met 5 (boven FL 100 ook met 0).

  FL 60	pair	voor IFR en vliegt westwaarts
  FL 75	unpair	voor VFR en vliegt oostwaarts
  FL 120	pair	voor IFR + VFR en vliegt westwaarts

• FL 0 vliegniveau samenvallend met isobaar 1013,2 mb.
• onder 4500 ft MSL vliegt men QNH.
• boven 4500 ft MSL vliegt men FL.

 

Boven 4500 ft QNH is in België alles gecontroleerd. Tenzij FIR-Brussels uitzondering maakt voor bepaalde zones en deze speciaal voor ons optrekt naar FL 55, FL 70 of FL 90.
Vanaf 4500 ft QNH moet dan ook worden overgeschakeld op de hoogtemeterinstelling volgens FL t.o.v. de 1013,2 mb isobaar.
Uurregeling in de luchtvaart
Algemeen gebruik: UTC (Universal Time Coordination) Dit komt overeen met de oude GMT (Greenwich Main Time).
In de AIP spreekt men steeds over de UTC.
In de NOTAM spreekt men steeds de lokale tijd.

In de winter is het uur in België UTC + 1
In de zomer is het uur in België UTC + 2

 
Regels bij vliegvelden
Circuit rond een vliegveld
Left hand of right hand (left is standard)
 

 

• vooraleer het circuit te vliegen: is een overvlucht op 500 ft (voor vliegtuigen) boven het circuit verplicht.
• letten op de signalisatie op het seinveld.
• voor parapente/delta: Het geldende circuit nooit kruisen. We overvliegen het seinveld op minimum 200 m en volgen het geldend circuit langs de binnenzijde. We landen indien mogelijk ook niet op de start/landingsbaan, maar net langs de kant.

Signalen

• Noodseinen: Er dreigt voor een luchtvaartuig een ernstig gevaar en hulpverlening wordt verzocht.
  • Rode vuurpijl (verschillende achter elkaar of 1 met een parachute)
• Waarschuwingsseinen: Indicatie om u te verwijderen van deze zone, u nadert een R-, P- of D-zone.
  • Vuurpijl afgeschoten om de 10", die bij het ontploffen rode en groene lichten of sterren voortbrengen.
• Lichtseinen voor luchthavenverkeersleiding: In de volgende tabel wordt er van uitgegaan dat u zich in de lucht bevindt, dit is zowat het enige relevante voor parapente/delta/swift.

• Zichtbare signalen op de grond (in de seinbak)

	rode ondergrond 2 oranje diagonalen	Verboden te landen.
	wit	Enkel circuleren op TWY en RWY. (Taxiway en Runway).
	witte of gele kruisen	Zones niet gebruiken. Indien in het begin van de piste wil dit zeggen: gesloten
	wit of oranje	Landen en opstijgen in de richting van de dwarse balk
	witte of oranje schijf op de dwarsbalk	Er wordt niet altijd dezelfde richting gebruikt bij landen of opstijgen.
	zwarte bol hangend aan een mast	Richting van opstijgen moet gevraagd worden aan TWR.
	witte of gekleurde pijl	Right hand circuit. Geen pijl beduidt links circuit.
	2 witte kruisen of 2 zwarte bollen aan een mast	Zwevers in de lucht.
	2 gele kruisen	Plaats waar de kabel van de zwevers moet vallen.
	wit	Paradrop.
	2 cijfers vlak bij de tower	N° van de piste in gebruik, gericht volgens het magnetisch noorden en uitgedrukt en afgerond op tientallen graden.
	rode ondergrond oranje diagonaal	Speciale piste, moeilijk te landen. Uw voorzorgen nemen tijdens landen of opstijgen.

Versie 30/12/2003 - Avia-Airsports